Τα τείχη του Ηρακλείου

Τα τείχη της Candia, του βενετσιάνικου Χάνδακα, ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της αμυντικής στρατηγικής και της οχυρωματικής τέχνης της εποχής, οριοθετούν τη παλιά πόλη του Ηρακλείου και αναδεικνύουν τη σπουδαιότητα της πόλης ως διαμετακομιστικού σταθμού και ναύσταθμου της Γαληνότατης Δημοκρατίας του Αδρία στην ανατολική Μεσόγειο. Τον 15ο αιώνα η «επανάσταση» της πυρίτιδας, ο τουρκικός επεκτατισμός στη Μεσόγειο και η εκτεταμένη ανάπτυξη της πόλης εκτός της παλιάς Αραβοβυζαντινής οχύρωσης υποχρεώνουν τη Βενετία να αποφασίσει, το 1462, τον σχεδιασμό και την κατασκευή νέου οχυρωματικού περιβόλου, κατασκευή που πραγματοποιήθηκε σε διάφορες φάσεις, κράτησε σχεδόν δύο αιώνες και απασχόλησε τους μεγαλύτερους στρατιωτικούς μηχανικούς της εποχής, (Michele Sanmicheli κ.α..)

Ο νέος αμυντικός περίβολος, τριγωνικού σχήματος με τη βάση στη θάλασσα, περιμέτρου 5 περίπου χιλιομέτρων, σχεδιάστηκε με βάση τις αρχές της νέας οχυρωματικής τέχνης του Fronte Bastionato, του προμαχωνικού συστήματος που απαντούσε στην «εκρηκτική» εξέλιξη της τεχνικής του πολέμου με τη χρήση της πυρίτιδας και τα πυροβόλα όπλα. Η νέα οχύρωση περιλαμβάνει 7 προμαχώνες που ενώνονται μεταξύ τους με ευθύγραμμα τμήματα (cortine), τους επιπρομαχώνες (cavalieri) πάνω ή κοντά στους προμαχώνες, περιβάλλεται δε από τάφρο και ενισχύεται με πρόσθετα οχυρωματικά έργα πέραν και εκτός της τάφρου (forte di S.Dimitri, κ.α), στα οποία έφθαναν με υπόγειες στοές που ξεκινούσαν από τη τάφρο.

Οι προμαχώνες, συμπαγείς κατασκευές σχήματος κυρίως τριγωνικού (αιχμής βέλους), προωθούνταν έξω από τη κύρια γραμμή άμυνας του περιβόλου προστατεύοντας τα παρακείμενα ευθύγραμμα τμήματα, τους γειτονικούς προμαχώνες και την τάφρο. Στα σημεία ένωσης των προμαχώνων με τα ευθύγραμμα τμήματα του τείχους σχηματιζόταν δύο χαμηλές πλατείες (piazza bassa), με κτιστές κανονιοθυρίδες και ανοίγματα που οδηγούσαν στη πόλη και στην τάφρο. Τα ευθύγραμμα τμήματα (cortine) έφεραν εξωτερικά λίθινη τοιχοποιία με έντονη κλίση προς τη βάση τους (scarpa) και ενισχύθηκαν εσωτερικά με ισχυρή επιχωμάτωση ικανή να σταματήσει τα βλήματα των πυροβόλων όπλων. Πύλες εξασφάλιζαν τη διακίνηση των στρατιωτών, του πληθυσμού και των προϊόντων εξυπηρετώντας τη σύνδεση της πόλης με ύπαιθρο χώρα. Αντίστοιχα, υπήρχαν βοηθητικές και στρατιωτικού χαρακτήρα πύλε., Ολες συνίσταντο κυρίως σε θολωτούς διαδρόμους με παρακείμενους βοηθητικούς χώρους (παραμονής φρουράς, αποθήκης πολεμοφοδίων) ενώ οι εξωτερικές όψεις ορισμένων (που σώζονται) , αποτελούν μνημεία εξαιρετικής αναγεννησιακής βενετσιάνικης αρχιτεκτονικής του 16ου – 17ου αι. Παράλληλα, πύλες εξυπηρετούσαν τη σύνδεση της πόλης με τη θάλασσα και το λιμάνι με τα Νεώρια. Τέλος, εμβλήματα ευγενών βενετών κοσμούσαν τα τείχη, κυρίως πάνω από τις πύλες, συνδέοντας τα συγκεκριμένα τμήματα του φρουρίου με τις ισχυρότερες οικογένειες της Γαληνοτάτης, ενώ το σύμβολο της Βενετίας, η ανάγλυφη αναπαράσταση του φτερωτού λέοντα του Αγ. Μάρκου, προστάτη της Βενετίας διατράνωνε τη δύναμη της βενετικής θαλασσοκρατορίας και την κυριαρχία της στο νησί.

Τα ενετικά τείχη θεωρούνται ίσης αν όχι και μεγαλύτερης αξίας με αυτά της μεσαιωνικής Ιπποτικής Ρόδου. Σίγουρα είναι πολύ εκτενέστερα, παρ’ όλο ότι χάσαμε όλο το βορεινό-παραθαλάσσιο μέτωπο τους, με την διάνοιξη της παραλιακής λεωφόρου.

Χάρτης