Παναγία Κερά στην Κριτσά

Η βυζαντινή εκκλησία της Παναγίας βρίσκεται 8 χλμ νοτίως του Αγίου Νικολάου και 1 χλμ πριν από το χωριό Κριτσά. Ο τρίκλιτος καμαροσκέπαστος με τρούλο ναός, κτίστηκε σε δυο περιόδους. Το κεντρικό κλίτος είναι το παλαιότερο του 13ου αι. Κτίστηκε σαν μονόχωρη εκκλησία με τρούλο και είναι αφιερωμένο στην κοίμηση της Θεοτόκου, διασώζει δε στην κόγχη του ιερού τις παλαιότερες τοιχογραφίες, ίσως μέσα 13ου αι. Τα δυο πλαϊνά κλίτη, βόρειο και νότιο, προστέθηκαν αργότερα και σε διαφορετικές περιόδους κατά τον 14ο αι. Το νότιο είναι αφιερωμένο στην Αγία Άννα, το βόρειο στον Άγιο Αντώνιο και αυτό διασώζει την ακριβή χρονολογία του 1348, με τον δωρητή Μαζιζάνη.

Όλος ο ναός είναι τοιχογραφημένος. Οι τοιχογραφίες ανήκουν στις ίδιες περιόδους, με τις αρχιτεκτονικές προσθήκες και μετασκευές. Είναι μια από τις λίγες εκκλησίες, που μπορεί κάποιος να δει σκηνές από τα απόκρυφα Ευαγγέλια του Ιακώβου (νότιο κλίτος Αγίας Άννας), ταυτόχρονα όμως και δημιουργίες με μεγάλη φυσικότητα, αλλά και έντονη έκφραση αισθημάτων, πράγμα σπάνιο στην βυζαντινή τέχνη. ΟΙ υψηλής αισθητικής ομορφιάς δημιουργίες του κλίτους του Αγ. Αντωνίου (το βόρειο), μας κάνουν να σκεφτόμαστε σημαντικό δημιουργό, μάλλον Κωνσταντινοπολίτικης προέλευσης. Είναι από τους σπουδαιότερους και πιο καλοδιατηρημένους ναούς της Κρήτης.

Χάρτης