Βαθύπετρο

4χλμ. νότια των Αρχανών, 20 χλμ. νότια του Ηρακλείου, σε υψόμετρο 555 μέτρων, ο Σπύρος Μαρινάτος) ανάσκαψε το 1949 – 1952 μία μινωική αγροικία –έπαυλη του 16ου αι. π.Χ.

Φαίνεται ότι ξεκινάει σαν ανακτορικό πρόγραμμα (μεγέθους Γ: 7.500 - 12.000 τμ) και κατά το κτίσιμο της δυτικής πτέρυγας διαπιστώνουν την σαθρότητα του εδάφους λόγω των άφθονων υπόγειων νερών. Έτσι, 30 χρόνια μετά εγκαταλείπεται το φιλόδοξο σχέδιο και στα 1560 – 1550 π.Χ. περιορίζονται στα περίπου 700 τμ της αρχικής δυτικής πτέρυγας, δημιουργώντας αντίστοιχα μικρότερο οικοδομικό σύνολο, την έπαυλη, που κάλυψε τα εγκαταλειμμένα, αρχικά ημιτελή, ερείπια. Η αρχιτεκτονική της είναι όμοια (χωρίς κεντρική αλλά μόνον δυτική αυλή) με εκείνη των μινωικών ανακτόρων αν και σε διαστάσεις είναι πολύ μικρότερη και πιθανότατα ήταν κατοικία του τοπικού άρχοντα (τοπάρχη).

Πολύ σημαντικά είναι τα ευρήματα μεταξύ των οποίων ένα ελαιοπιεστήριο στη δυτική πλευρά, μεγάλα πιθάρια κι ένα μοναδικό στο είδος του ”πατητήρι” που διατηρείται ακόμα στη θέση του στην νότια πτέρυγα της αγροικίας. Επίσης, ο μεγάλος αριθμός υφαντικών βαρών, που βρέθηκαν πεσμένα σε όλο το κτίριο, αποδεικνύει ότι στον πρώτο όροφο λειτουργούσε μεγάλη μονάδα υφαντικής, που δεν διατηρείται. Τέλος, ΝΑ του κτηρίου βρέθηκε μεγάλος αριθμός άψητων αγγείων και θραύσματα κεραμικών τροχών, πράγμα που δημιουργεί την εντύπωση λειτουργίας κεραμικού κέντρου. Δυστυχώς όμως οι ανασκαφές δεν συνεχίσθηκαν προς αυτή την πλευρά. Το κτήριο φαίνεται ότι καταστράφηκε βίαια από τον σεισμό και την πυρκαγιά του τέλους του μινωικού πολιτισμού (1450 π.Χ.) και δεν έχει μετά συνέχεια.

Χάρτης